Puzzle yapmanın zeka gelişimi üzerindeki etkisi uzun yıllardır araştırılan bir konudur. Güncel bilimsel çalışmalar, puzzle gibi bilişsel olarak zorlayıcı aktivitelerin beynin farklı alanlarını aktive ederek zihinsel gelişime katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Özellikle jigsaw puzzle gibi görsel ve mekânsal beceri gerektiren aktivitelerin; dikkat, hafıza, problem çözme ve uzamsal düşünme gibi bilişsel yeteneklerle güçlü bir şekilde ilişkili olduğu bilimsel olarak ortaya konmuştur. Yapılan araştırmalarda puzzle çözmenin özellikle “visuospatial cognition” yani görsel-uzamsal biliş üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceği belirtilmektedir. Bu alan, nesneleri zihinde canlandırma ve parçalar arasındaki ilişkileri anlama becerisini kapsar. Bilimsel bir çalışmada, düzenli puzzle çözmenin yaşlı bireylerde bilişsel fonksiyonları destekleyebileceği ve zihinsel gerilemeyi yavaşlatabileceği ifade edilmiştir. Bu tür aktivitelerin özellikle öğrenme ve hafıza süreçlerini desteklediği vurgulanmaktadır. Çocuklar üzerinde yapılan araştırmalar ise puzzle oyunlarının bilişsel gelişim, dil gelişimi, motor beceriler ve problem çözme yeteneklerini desteklediğini göstermektedir. Bu nedenle puzzle, erken yaş eğitiminde sıkça kullanılan bir araçtır. Puzzle çözme sırasında beyin aynı anda hem analitik hem de görsel süreçleri çalıştırır. Bu durum sinir hücreleri arasında yeni bağlantıların oluşmasını destekleyerek nöroplastisiteyi artırır. Nöroplastisite, beynin öğrenme ve adaptasyon kapasitesini ifade eder. Ayrıca uzmanlar, puzzle çözmenin sadece akademik zekâyı değil, aynı zamanda dikkat süresi, sabır ve odaklanma gibi yürütücü işlevleri de geliştirdiğini belirtmektedir. Bu beceriler günlük yaşamda problem çözme yeteneğini doğrudan etkiler. Bilimsel çalışmalar, düzenli olarak zihinsel aktivite yapan bireylerin bilişsel performanslarının daha yüksek olduğunu ve yaşa bağlı zihinsel gerilemenin daha yavaş gerçekleştiğini göstermektedir. Puzzle bu aktiviteler arasında önemli bir yer tutar. Uzman görüşlerine göre puzzle, tek başına “zeka artıran sihirli bir araç” değildir ancak beynin aktif kalmasını sağlayan güçlü bir zihinsel egzersizdir. Bu nedenle düzenli olarak yapıldığında bilişsel gelişime destek olabilir. Sonuç olarak puzzle yapmak, zekâyı doğrudan artırmaktan ziyade mevcut zihinsel kapasitenin daha verimli kullanılmasını sağlayan bir beyin egzersizidir. Düzenli yapıldığında hafıza, dikkat ve problem çözme becerilerinde olumlu gelişmeler gözlemlenebilir.
